Bütün Latin Amerika’da ve az veya orta dereceli gelişmiş ülkelerde oduğu gibi Bolivya’nın da iki yüzü var. Bolivya’nın doğusu geniş, verimli, tarıma elverişli vadi ve doğal kaynakların yoğun olduğu alan. Batı kısmı dağlık, toprakların çok çeşitli tarıma elverişli olmadığı bir alan. Tahmin edileceği gibi doğuda, Avrupa, Amerika ve Asya’da gelen çoğunluğu beyaz, zengin insanlar yaşıyor. Batıda yerli, koyu renkli ve fakir insanlar yaşıyorlar.
Ocak 2006’da ki seçimleri kazanan yerli lider Evo Morales hem doğudaki zengin Bolivya’lıların hemde Amerika Birleşik Devletlerin kara listesine çoktan girmişti. Morales seçimlere: yerli halka insan hakları, toprak reformu, gaz ve petrolun kamulaştırması, yeni bir anayas ile Bolivya’nın yeniden ‘kurulması’ vb gibi vaadlerle girdi.
 |
Anayasanın yeniden yazılması için yapılan seçimlerde çoğunluğu kazan Morales hükümeti çalışmalarına geçen ay başladı. 1 Mayıs 2006’da yaptığı açıklama ile Morales ülkenin gaz ve petrol rafinerlerini askerle işgal ederek bu iki önemli zengin doğal kanyağı hükümetin kontrolüne almaya çalıştı. Ücretsiz eğitim programı çerçevesinde Küba’dan gelen binlerce öğretmen ve eğitim uzmanı başta yerli halka olmak üzere okuma yazma bir çok okuma yazma kursları açıldı ve şu ana kadar binlece insan okuma yazma kurslarını başarı ile tamamladılar. Toprak reformu çerçevesinde binlerce metrekare toprak topraksız insanlara dağıtıldı ve çalışmalar halen devam ediyor.
Bu çalışmalardan rahatsız olan Bolivya’nın beyaz ve zengin sınıfı anti-Morales propagandasını hem ABD ve diğer emperyalistlerin desteklerini hem de çok uluslu şirketlerden finansal yardım alarak anti-Morales kampanyalarını genişletmeye çalışıyorlar. Sağcı muhalefetin ilk ciddi eylemi 8 Eylül 2006’da 4 eyaletde yaptıkları 24 saat genel grev oldu. Her ne kadar sağcı muhalefet grevin çok başarılı geçtiğini iddia ediyorsada grev sadece zengin ve sağcı muhalefetin yoğun olduğu bölgeyle sınırlı kaldı.
Bu grevden sonra bir çok batı haber ajansı ve gazeteleri haber başlıklarını genel olarak iki çerçevede sundular ki bunlar: “Bolivya İç Savaşa Sürükleniyor” (ABC, International Herald Tribune vb) veya “Bolivya Bölünüyor” (Washington Times, Reuters vb).
Latin Amerika’da askeri darbeler her zaman ABD’nin kısa ve hızlı çözüm araci olmuştur toplumsal muhalefete karşı. Bu yarım asırdan beri devam eden olgu en büyük darbesini 2002’de Venezüela Devlet Başkanı Hugo Chavez’e karşı girişilen darbede yedi. 2002’deki darbe, hem Venezüela varoşlarında yaşayan yoksul halkı hem de Hugo Chavez’i daha radikal ve antı-emperalist bir tutum almasına neden oldu. Bundan öğrenen ABD, Bolivya’da bir darbe girişimine şu anda yeşil ışık yakması zor olacaktır.
Bolivya’nın sağcı muhalefetinin yoğun olarak yaşadığı alanlar hem tarıma elverişli olması hem de zengin gaz ve petrol yataklarının olmasından dolayı sağcı muhalefet bu bölgeler için daha çok otonomi veya bağımsızlık talebinde bulunuyor. Bu olgu kendiliğinde bir iç savaşın nedenlerini bünyesinde taşıma olasılığı var. Bolivya’da ki yeli halkın çoğunluğu ya Aymera yada Quechua toplumundan. Her iki toplumunda (özellikle Aymara) çok iyi örgütlenmiş ve savaşçı bir geleneği var. Olası bir iç savaşta bu iki yerli halk öncü güç olmak için gerekli deneyim, birikim ve insan sayısına sahiptirler.
İç savaş olasılılğı teorik olarak her zaman bir olasılık olsada pratik olarak şu anda olması çok zor. Buna karşın barışçıl yolla (seçim veya referendum gibi) ayrılma baştan kaybedilmiş bir savaş olacak sağcı muhalefet için. Bolivya’nın nüfusu 8.5 milyon buna karşın zengin sağcı muhalefetin yaşadığı yerler olan Santa Cruz, Tarija, Beni gibi yerde yaşayan nüfus ise 1.5 milyon.
İç savaş veya bölünme olasılığı kısa dönem için çok büyük değilse muhalefetin yapabilecekleri neler olabilir? Bu sorunun cevabı için Evo Morales ve Bolivya’nın İç İşleri Bakanın yaptığı 12 Eylül 2006 tarihli basın açıklamasına bakmak lazım. Basın açıklamasında, 6 büyük şehir belediye başkanın, zengin eyaletlerin sivil komiteleri ve çok uluslu şirketlerin hep birlike hareket ederek iç karışıklıkla Morales’i ortada kaldırmak için planların yapıldığı belirtildi.
Yazıyı noktalamak için kısa bir soru: ABD on binlerce kilometre uzaklıktaki Irak, Afganistan vb ülkeleri işgal edereken Miami sahilinde 120 km uzaklıkta olan Küba’yı neden işgal edemiyor?
Latin Amerika halkı kendi geçmiş deneyımlerinden ders çıkarıp öğrenmesini biliyor.
