latin amerikan haber yorum

Latin Amerika Sol’unda Çelişkiler

Posted by lahy 24/08/2010

Immanuel Wallerstein

Latin Amerika, 21. yüzyılın ilk onyılında dünya solunun başarı öyküsüdür. Bu iki alanda doğrudur. İlk ve en çok göze çarpan özellik, bu onyıl içinde, sol veya merkez sol partilerin dikkat çekiçi bir şekilde bir dizi seçimi kazanmasıdır. Ve hep birlikte, ilk defa olarak, Latin Amerika hükümetleri kendileri ile ABD arasına önemli bir mesafe koydular. Böylece Latin Amerika dünya da göreceli olarak özerk geo-politik bir güç haline geldi.

Yasuni

Yasuni

Ancak Latin Amerika’nın dünya solunun başarı öyküsü olduğu ikinci bir örnek daha vardır. Yerli halkların hareketleri kendilerini politik olarak, hemen hemen heryerde teyit ettiler ve sosyal ve politik yaşamlarını özerk olarak organize etme hakkını talep ettiler. İlk (başarı) 1994 yılında Meksika’nın Chiapas eyaletindeki yeni-Zapatista hareketinin dramatik ayaklanması ile dünyanın dikkatini çekti. Latin Amerika çapında  aynı tipte hareketlerin doğması ve onların yerel örgütsel  yapılarının Amerika ülkeleri arasında yarattığı şebekenin ulaştığı nokta ise daha az göze çarptı.

Problem iki farklı solun  – değişik devletlerde iktidara gelen partiler ile değişik devletlerde ki yerli (indigenista) hareketleriaynı amaçlara sahip olmaması ve  gayet farklı ideolojik dillere sahip olmalarıdır.

Ekonomik kalkınmayı ana amaçları haline getiren partiler, bu amaçı en azından kısmi olarak gerçekleştirmek için kendi kaynakları üzerinde daha fazla kontrola sahip olmak ve yabancı şirketler,  hükümetler ve hükümetler arası kuruluşlarla daha iyi anlaşmalar yapmayı denediler. Amaçları ekonomik kalkınmadır, ancak bu yolla, kendi yurttaşlarının yaşam seviyelerinin yükseltilebileceği ve dünya çapında daha fazla eşitliğin  sağlanabileceğini iddia ediyorlar.

Buna karşın yerli hareketleri, kendi kaynakları üzerinde daha fazla kontrola sahip olmayı ve  sadece ulusal olmayan taraflarla değil kendi hükümetleri ile de daha iyi anlaşmalar yapmayı denediler. Genelde, amaçlarının ekonomik kalkınma değil de  PachaMama veya Dünya Ana  ile bir anlaşma sağlamak olduğunu söylüyorlar. Taleplerinin dünyanın kaynaklarının daha fazla kullanılması değil de ekolojik dengeye saygı duyan daha sağlıklı bir talep olduğunu söylüyorlar. Onların talebi buen vivir – daha iyi yaşamaktır.

Yerli  hareketlerinin Latin Amerika’nın az sayıdaki en tutucu hükümetleri – Meksika, Kolombiya ve Peru gibi uzlaşmazlık içinde olması şaşırtıcı değildir. Giderek artan ve gayet açık bir şekilde, bu hareketler Brezilya, Venezüella, Ekvator ve hatta Bolivya gibi merkez sol hükümetler ile de anlaşmazlık içine düştüler.

Hatta Bolivya diyorum çünkü burada  bir yerli olan  Evo Morales  ülkenin yerli halkının ezici desteği ile başkan seçildi.. Mamafih, burada bir anlaşmazlık ortaya çıktı.  Buradaki problem başka yerlerde olduğu gibi,  doğal kaynakların kullanılıp kullanılmaması, eğer kullanılacaksa nasıl kullanılacağı, kararları kimin vereceği  ve gelirin  kim tarafından kontrol edileceği idi.

Sol partiler  anlaşmazlık içine düştükleri yerli hareketleri ulusal sağ partilerin  ve de yabancı güçlerin,  özellikle de ABD’nin piyonları ( eğer ajanları değilse) olmakla suçlama eğilimindedirler.  Sola muhalefet eden yerli gruplar yalnızca kendi çıkarları doğrultusunda ve kendilerinden kaynaklanan bir şekilde hareket ettiklerini ısrarla söylüyor ve sol partileri ekolojik sonuçlarını ciddi bir şekilde ele almadan kalkınmacı faaliyetleri sürdüren eskinin muhafazakar hükümetleri gibi davranmakla suçluyorlar.

Son zamanlarda Ekvator’da çok ilginç bir gelişme meydana geldi. Yerli halkın desteği ile seçimi kazanan  Rafael Correa’nın solcu hükümeti, daha sonradan yerli halkla ciddi bir uzlaşmazlık içine düştü.  Sorunun en yakıcı kısmı, yerli halkın yaşadığı Amazon’lardaki Yasuni koruma bölgesinde bulunan petrol kaynaklarının kullanıma açma isteği idi.

Yasuni

Yasuni

İlk başlarda Correa hükümeti bölgenin yerli halkının protestolarını görmezlikten geldi.  Ama sonraları başkan Correa, zekice bir çözüm buldu. Kuzey yarımkürenin varlıklı hükümetlerine bir öneride bulundu: eğer Ekvator Yasuni’de herhangi bir yatırımdan vazgeçerse, bu varlıklı hükümetler, bu karar,  küresel ısınmaya karşı dünya çapında verilen mücadeleye bir katkı olacağı için, Ekvator’a tazminat ödemeli idi.

Bu öneri 2009’da Kopenhag İklim zirvesinde ilk defa gündeme getirildiğinde bir fantezi olarak nitelendirildi. Ancak  6 ay süren  sıkı görüşmelerden sonra, 5 Avrupa ülkesi (Almanya, İsveç, İspanya, Fransa ve Belçika), Ekvator’un Yasuni bölgesini  petrol üretimine açmaması koşuluyla, bu karar karbondioksit tüketiminin azalmasına katkıta buluncağı için, Birleşmiş Milletler Gelişim Programı gözlemciliğinde bir fon oluşturularak  Ekvator’a ödeme yapılmasına karar verdiler. Şimdiler de bu türden anlaşmaları tanımlamak için, yasunize denilen yeni bir fiil yaratılmasından söz ediliyor.

Ancak, buna benzer daha kaç anlaşma yapılabilir ki?   Belirleyici olan daha temel bir konu vardır.  Bu, ‘Başka bir Dünya mümkün’ – Dünya Sosyal Forum’unun  sloganını kullanırsak, karakteridir.  Sürekli ekonomik büyümeyi esas alan bir dünya mı, hatta bunun ”sosyalist” olduğunu ve Güney yarım küredeki insanların gerçek gelirlerini artıracağını varsaysak bile?   Ya da bazılarının medeniyetin değerleri içinde bir değişme çağrıları, bir buen vivir dünyası mı?

Bu, kolayca çözüme ulaştırılacak bir tartışma değildir. Günümüzde Latin Amerika’nın sol güçlerin arasında süren bir  tartışmadır. Ancak buna benzer durumlar, Asya, Afrika ve hatta Avrupa’daki bir çok içsel gerilimin altında yatmaktadır. Belki de bu, 21. Yüzyılın en büyük tartışması haline gelebilir.

Çeviri: lahy

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: