latin amerikan haber yorum

Bir Başka 11 Eylül: Şili Yazı Dizisi 3

Posted by lahy 16/09/2010

‘Bir ülkenin kendi insanlarının sorumsuzluğu yüzünden komünizme yönelmesini neden uzaktan gözlemleyip ve hiç birşey yapmamayı anlamıyorum’. Henry Kissinger.


ABD başkanı Nixon, CIA şefi Richard Helms’e bir not göndererek Salvador Allende’nin başkanlığının ABD için kabul edilemez olduğunu bildirdi. Nixon, ayrıca CIA’ye emir vererek Allende’nin iktidardan uzaklaştırılması planlarının hazırlanmasını ve bu planların direk CIA tarafından idare edimesini emrini vermişti.

11 Eylül öğlenine doğru, ABD’nin Şili elçiliğinde viski kadehleri kaldırılmış ve operasyonun başarılı ile sonuçlandığı açıklanması yapılmıştı.

ABD uzun yıllardır Şili’de faaliyete bulunan 100 üzerinde kapitalist ABD şirketlerini korumak için ayrı ödenek, program, ve hazırlık planlarını hep ‘Plan B’ olarak bulundurmuştu. 1965 yılındaki Şili seçimlerinde Allende’nin kazanmaması için büyük bir operasyon başlatmış ve bu operasyonda 3 milyon dolar haracamıştı.

ABD-Şili ilişkilerini araştıran ABD senatör Frank Church ‘1969 ile 1973 yılları arasında Şilide muhalif olupda CIA’dan para almayan kimse kalmamış sanki. Bazen bu para karşı porpaganda yapmak için çıkarılan basın yayın organlarına, bazen silahlı gruplara, bazen de gıda ve günlük ihtiyaçları satan işverenlere rüşvet olarak gitmiş. Bunun karşılığında bir çok işveren gıda ürünlerini çürümelerine rahmen satmamış ve bilinçli olarak yiyecek sıkıntısı yaratılmış.’ Tespitini senato için yazdığu rapora yazmıştı.

Allende hükümeti bunların farkında olmasına rahmen halk kitlelerinide içericek tedbirler almamıştı. 1972 yıllında Birleşmiş Milletlerde yaptığı konuşmada Allende: ‘Bize karşı olan güçler karanlıkda operasyonlarını hazırlıyorlar. Güçlü silahları, çok paraları, işveren destekçileri ve ülkeyi satmaya hazır olan hayınlarla birlikte hareket ediyorlar’ demişti.

Şili ve Allende’ye karşı operasyonlar ABD basınında da yer almıştı. Gazeteci Jack Andersan The Washington Post gazetesinde yazdığı köşe yazısında bu konuya 21 ve 22 Mart 1971 yılında açıklamıştı. Jack Anderson, ABD telekomünasyon şirketi ITT ve CIA, Allende’nin seçilmemesi için bir kampanya kurduklarını ve finansin tamamen ITT’de geldiğini belgeleriyle açıklamıştı. (2) Tabii bir çok döküman gibi bu dökümanda ABD tarafından 1975 yılına kadar kabul edilmemis ancak darbe olup, Allende katlediltikten, 30000 bin insan öldürülüp, 100000 insan hapishanalere, milyonlarca insan sürgüne gittikten sonra kabul edilmişti.

ABD tekelleri Anaconda ve Kennecott Şili bakırlarının %80’nine hakim ve devasa karlar yapmışlardı. Şili ihracıtının beşte dördünü bu iki şirket kontrol ediyordu.(ABD şirketlerin Şili’deki yatırımları için bu yazı dizisinin 1. ve 2. sine bakınız).

Tabii ki ABD,  kısa bir süre ünce gerçekleşen Küba devrimi ile Latin Amerika’da bir darbe yemiş ve bunun tekrarlanmaması içinde her türlü olanağı seferber ediyordu. Ayrıca Şil’inin komşuları olan ve içden içe kaynayan Arjantin, Bolivya, Peru ve Brezilya ile Şili’nin sınırları olması, ve bu ülkelerin Şili örneğini benimseme olasılığı ABD’yi derinden düşüründüren diğer etkenlerdi.

CIA’nin 1965 yılındaki Şili seçimlerini daha fazla önem verdi ve Allende’nin düzenlenen seçimleri kaybetmesini neredeyse garantilemişti. Burada şöyle bir soru sorulabilir; neden 1970 seçimlerinde CIA ve ABD Allende’nin seçilmesini durduramadılar. ABD dışişleri bakanlığı’nın 1970 yılındaki seçimlerle ilgili yaptığ tespit ‘Hiç bir adayın tek başına seçilme şansı yok. Seçim Allende, Muhfazakar Parti ve Hristiyan Demokratlar arasında, ve hiç birinin salt çoğunluğu (%51) alma şansı yok. Sonunda Hristiyan Demokratlarla Muhafazakarlar bir araya gelip birleşecekler.’ tespitini yapmıştı. Tespit doğru olmasına rağmen son tespit ABD’nin istemediği şekilde sonuçlandı yani Hristiyan Demokratlarla Muhafazakarlar birleşmedi, bu da diğer iki partiden daha çok oy alan Allende’nin başkanlığa seçilmesine olanak verdi.

Her ne kadar ABD büyük bir rol oynamamışs olsa dahi 1970’deki seçimlerde yinede çok büyük finansal ve lojistik destek sunmaktan geri kalmadı. 1970 yılında ITT 700 bin dolar, ABD dış işleri komitesi ise 400 bin doları Allende karşıtı gruplara vermişti. Hemen 1970 yılındaki seçimlerden önce ABD elçiliği, 2000 önde gelen Şili’li gazeteciye mektuplar göndererek Allende’nin seçilmesi halinde ülkenin iç savaş ve kaosa sürükleneceğini yazmışlardı. Yine ABD’de gelen parayla başkent Santiago sokaklarında her duvara kurşuna dizilmiş rahipler, gazeteciler, iş adamların resimleri çizilerek, Allende’nin bir kaç yıl içerisinde bunları yapacağını mesaj olarak resimlerin altına yazmışlardı.

Yıllar sonra anıların yazan dönemin CIA şefi Richard Helms: ‘Allende seçildikten sonra başkan Nixon ”Ne yapmanız gerekiyorsa yapın. Nasıl, nereden ve ne biçimde yaparsanız yapın hiç umrumda değil ama hemen yapın” dedi bize. Biliyorduk ki ne pahasına olursa olsun hatta %10 şansımız bile olsa artık Allende’yi devirecektik. Başkan bize 10 milyon dolar sözü verdi, Allende’ye karşı yapılacak operasyonlar için.’

CIA, Şili’de yapılan darbeden haberi olduğunu ama darbe yapımında bulunmadığını resmi olarak açıklarken yaptığı şu açıklama dikkatleri çekmişti ‘Şili’de aldığımız istihbarata göre darbe hazırlıkları vardı. Tek kestiremediğimiz Allende’nin darbe de sonra kendisine tahsisi edilen uçakla ülkeden ayrılmayıp savaşarak düşmesiydi.’ (3)

Yazımızı Şilinin efsanevi muzikçisi Victor Jara için yazılan bir şarki ile kapatalım. Victor Jara Şili’nin en çok sevilen ve dünyaca bilinen müzisyeniydi. Askeri darbe günü çalıştığı üniversitedeki işçilerin grevini desteklemek için evinden çıktı ve  cesedi günler sonra devlet hastenesi morgunda bulundu. Futbol stadında binlere kişi ile birlikte göz altındayken, şarkı söyleyip şiir okuyan Victor Jara’nın önce kemiklerini  kırdıktan sonra şarkı ve şiir yazmaması için ellerini kestiler.

Bir Başka 11 Eylül: Şili Yazı Dizisi 1

Bir Başka 11 Eylül: Şili Yazı Dizisi 2

1. Covert Action in Chie Staff Report, Select Committee to Study Govermantel Operations in 1975.
2. Storm Over Chille the Junta Under Siege
3. https://www.cia.gov/library/reports/general-reports-1/chile/index.html#6

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

 
%d blogcu bunu beğendi: